
خاطره هواپيماهاي كونكورد هيچ گاه از اذهان پاك نخواهد شد. هواپيماهايي با ظاهري نسبتا متفاوت نسبت به هواپيماهايي همچون ايرباس و بوئينگ و البته با سر و صدايي كركننده و هزينه قابل توجه نگهداري. دقيقا به خاطر همين 2 نكته بود كه پس از سالها خدمترساني در گوشه و كنار جهان اكنون سر از موزه در آورده است.
با اين حال سرعت بالا و لذت خاطرهانگيز سفرهاي هوايي با اين نوع هواپيماها، مهندسان ناسا را بر آن داشته است تا با به كارگيري فناوريهاي مختلف نسخه جديدي از آن را با تفاوتهاي قابلتوجه طراحي و ارائه كنند. مهمترين تفاوتي كه در اين ميان ديده ميشود، كاهش چشمگير سر و صداي ناشي از پرواز اين نسخه جديد است. از اين رو به نظر ميرسد باز هم روياي پرواز با سرعت مافوق صوت تكرار خواهد شد.
كارخانههاي بزرگ صنعت هوانوردي، طرحها و ايدههاي نويني درخصوص هواپيماهاي مافوق صوت دارند كه پيشبيني ميشود در آيندهاي نهچندان دور به واقعيت تبديل شوند. هر دو شركت بوئينگ و لاكهيد مارتين ايدههاي خاص خود را به ناسا ارائه كردهاند تا در قالب يك همكاري گسترده با اين آژانس فضايي، هواپيماي مافوق صوتي طراحي و ساخته شود كه در آن ديگر اثري از برخي مشكلاتي كه در هواپيماهايي نظير كونكورد وجود داشته از جمله سر و صداي بسيار ديده نشود. در هر دو طرحي كه از سوي اين 2 شركت بزرگ به ناسا ارائه شده است يك وجه مشترك ديده ميشود: وجود ساختاري كشيده و باريك كه دقيقا از روي كونكورد الگوبرداري شده است. با اين حال هر دوي اين شركتها مدعي هستند در مقايسه با كونكورد اقدامات گستردهاي در جهت به روز رساني ساختار كونكورد انجام شده است تا افرادي كه حداقل يك بار لذت سفر با كونكورد را چشيده يا آنهايي كه روياي سفر با آن را در ذهن دارند، سفر با نسخه جديد آن را تجربه كنند.
هر كسي كه حداقل يك بار شاهد پرواز كونكورد بوده است، مهمترين ايرادش را سر وصداي كركننده آن ميداند. دو موتوري كه كنكورد را با سرعت مافوق صوت در آسمان به حركت در ميآورد، آنچنان سر و صدايي توليد ميكردند كه از نظر بسياري از افراد كركننده توصيف ميشده است. طي سالهاي اخير تلاشهاي زيادي براي حذف اين مشكل از مدار كونكورد و ساختارهاي مشابه آن صورت گرفته، اما تمامي آنها با شكست همراه بوده است. اكنون به نظر ميرسد در طرحهاي چشمگير بوئينگ و لاكهيد مارتين حرفهاي تازهاي براي گفتن وجود داشته باشد كه البته قابل تبديل شدن به واقعيت نيز هستند.
طرحي كه لاكهيد مارتين ارائه كرده از جنبههاي گوناگون مورد توجه كارشناسان قرار گرفته است. در قسمت دم هواپيما ساختاري به شكل حرف V ديده ميشود. فلسفهاي كه در استفاده از چنين طرحي وجود دارد، صرفا به خاطر كاسته شدن از سر و صداي هواپيمايي است كه قرار است با سرعت مافوق صوت در آسمان به پرواز در آيد. مهندسان لاكهيد مارتين مدعي هستند اين ساختار نقش بسزايي در افت صداي هواپيما در سرعتهاي بالا خواهد داشت و اين دقيقا همان مشكلي است كه هيچ گاه در هواپيماهاي كونكورد برطرف نشد.
در هر دو طرحي كه از سوي بوئينگ و لاكهيد مارتين ارائه شده هر دو موتور در قسمت فوقاني بالها قرار گرفته است حال آن كه در كونكورد موتورها زير بالها قرار داشتند. از آنجا كه در موتورهاي جت سوخت بخوبي به انرژي صوتي تبديل ميشود، قرار گرفتن موتورها در قسمت فوقاني بالها موجب ميشود تا بخش قابل توجهي از امواج صوتي توليد شده با برخورد به بالها به سمت بالا و آسمان منعكس شوند. در حقيقت در اين تكنيك بالهاي هواپيما در حكم سپرهاي صوتي هستند كه مانع از رسيدن امواج صوتي به زمين ميشوند.
تا زماني كه هواپيماهاي كونكورد در خطوط هواپيمايي جهان مشغول به كار بودند، پرواز آنها بر فراز آمريكا ممنوع شده بود (البته بجز موارد بسيار خاص) اين ممنوعيت صرفا به دليل شوك صوتي قابل توجهي وضع شده بود كه از حركت هواپيما در سرعتهاي بالا توليد ميشد. از سالها پيش ناسا و چند سازنده ديگر هواپيما در گوشه و كنار جهان تحقيقات زيادي را درخصوص كاستن از اين امواج صوتي آغاز كردهاند تا هواپيمايي طراحي شود كه بدون ايجاد مزاحمت صوتي براي مردمي كه روي زمين قرار دارند، قابليت پرواز بر فراز مناطق پرجمعيت و متراكم جهان را نيز داشته باشد. البته در كنار اين هدف، افزودن به قدرت پروازي هواپيما نيز مورد نظر محققان بوده است كه البته براي تأمين اين هدف راهي نبوده است جز استفاده از سوخت بيشتر.
درحالي كه به نظر ميرسد هر دو طرح ارائه شده از سوي لاكهيد مارتين و بوئينگ در مقايسه با كونكورد از حيث مصرف سوخت راندمان بهتري داشته باشند، اما متاسفانه اين تفاوت آنچنان زياد نيست كه مهندسان آنها به خاطرش به خود ببالند! مطالعات نشان ميدهند در ساختار يك هواپيماي مافوق صوت نياز است كه از فيزيك خاصي استفاده شود كه صرف نظر از آن موجب افت سرعت هواپيما ميشود. از سوي ديگر استفاده از اين فيزيك خاص با افزايش مصرف سوخت هواپيما همراه ميشود. آنچه مهندسان لاكهيد مارتين و بوئينگ در پي انجام آن بودهاند، حفظ فيزيك مورد نظر در عين كاستن از سوخت مصرفي بوده است.
هواپيماهايي كه با سرعتي بيش از سرعت صوت پرواز ميكنند، مخروطي از ملكولهاي هواي فشرده توليد ميكنند كه تا سطح زمين كشيده ميشود. شوك صوتي ناشي از اين وضعيت بسيار آزاردهنده است و حتي ميتواند خسارتهاي فيزيكي نيز به همراه داشته باشد. از اين رو در برخي كشورها نظير آمريكا پرواز اين نوع هواپيماها صرفا به مدلهاي نظامي يا تحقيقاتي محدود شده است.
اما در دو مدل جديدي كه از سوي لاكهيد مارتين و بوئينگ ارائه شده است اين مشكلات با بهرهگيري از موتورهايي متفاوت يا استفاده از طرحهاي جديد در قسمت دم تا حد زيادي برطرف شده است. در مدل شركت لاكهيد مارتين از ساختار سهمي شكل (نيم دايرهاي شكل) در قسمت دم استفاده شده كه با كنترل جريان هوا نقش بسزايي در كاستن از سر و صداي موتورها و توليد مخروط هوايي ياد شده خواهد داشت. البته اين ابتكار عمل موجب افزايش برد حركتي هواپيما و قابليت حمل بار نيز در آن ميشود. در مدل شركت بوئينگ نيز از ساختاري V شكلي در قسمت دم استفاده شده است و همچنين موتورها نيز در قسمت فوقاني بالها قرار ميگيرند.
به نظر ميرسد اين دو طرح ظرفيت بالايي براي تبديل شدن به هواپيماهاي كاربردي در آيندهاي نهچندان دور داشته باشند. البته اين هواپيماها تا تبديل شدن به مدلهاي واقعي راه درازي در پيش دارند. ناسا پيشبيني كرده است بين سالهاي 2030 تا 2035 نخستين مدلها از اين هواپيماها ساخته شود و مورد آزمايشهاي مختلف قرار گيرد. از اين رو بايد حداقل 2 دهه ديگر انتظار كشيد تا افسانه كونكوردها تكرار شوند.




سرگرمي و تفريحات فضايي